ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആചാരങ്ങളിലൊന്നാണ് മഹാശിവരാത്രി. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്ത പക്ഷ ചതുർദശി തിഥിയിലാണ് ശിവഭക്തർ ഈ പുണ്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്നത്. തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ വിജയത്തെയും, അജ്ഞതയുടെ മേൽ അറിവിന്റെ വെളിച്ചത്തെയുമാണ് ഈ ദിനം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.
ഐതിഹ്യങ്ങൾ
ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രധാനമായും രണ്ട് ഐതിഹ്യങ്ങളാണ് പ്രചാരത്തിലുള്ളത്:
ശിവപാർവ്വതി പരിണയം: പരമശിവനും പാർവ്വതീദേവിയും വിവാഹിതരായ ദിവസമാണ് ശിവരാത്രി എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിയും പുരുഷനും ഒന്നാകുന്നതിന്റെ പ്രതീകമാണിത്.
പാലാഴി മഥനം: പാലാഴി മഥനം നടന്നപ്പോൾ ഉയർന്നുവന്ന ‘കാളകൂടം’ എന്ന മാരകവിഷം ലോകരക്ഷയ്ക്കായി ശിവൻ പാനം ചെയ്തു. ആ വിഷം തൊണ്ടയിൽ തങ്ങിനിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ‘നീലകണ്ഠൻ’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. ആപത്തിൽ നിന്ന് ലോകത്തെ രക്ഷിച്ച ഭഗവാനോട് നന്ദി പ്രകടിപ്പിക്കാനാണ് ശിവരാത്രി ആഘോഷിക്കുന്നത്.
ആചാരങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും
ശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ ഭക്തർ പ്രധാനമായും അനുഷ്ഠിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
ഉപവാസം: ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ശുദ്ധീകരിക്കാനായി ഭക്തർ അന്നേദിവസം പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
ശിവക്ഷേത്ര ദർശനം: ‘ഓം നമശിവായ’ എന്ന പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം ജപിച്ച് ഭക്തർ ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തുന്നു.
അഭിഷേകം: ശിവലിംഗത്തിൽ പാലും തേനും നെയ്യും ഇളനീരും ഉപയോഗിച്ചുള്ള അഭിഷേകങ്ങൾ നടത്തുന്നു. കൂവളത്തിന്റെ ഇലകൾ (ബില്വപത്രം) ശിവന് അർപ്പിക്കുന്നത് ഏറ്റവും പുണ്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
രാത്രി ജാഗരണം: ശിവരാത്രിയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗം രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങാതെ ഭഗവദ് ചിന്തയോടെ ഇരിക്കുന്നതാണ്. ഇത് ആത്മീയമായ ഉണർവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
കേരളത്തിലെ ശിവരാത്രി
കേരളത്തിൽ ആലുവാ മണപ്പുറത്തെ ശിവരാത്രി ആഘോഷം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. പെരിയാറിന്റെ തീരത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തരാണ് ബലിതർപ്പണത്തിനും ശിവദർശനത്തിനുമായി എത്തിച്ചേരുന്നത്. വൈക്കം, ഏറ്റുമാനൂർ, വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രം എന്നിവിടങ്ങളിലും വിപുലമായ ആഘോഷങ്ങൾ നടക്കാറുണ്ട്.
സന്ദേശം: മനസ്സിന്റെ അന്ധകാരത്തെ നീക്കി ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം നിറയ്ക്കുക എന്നതാണ് ശിവരാത്രി നമുക്ക് നൽകുന്ന സന്ദേശം. ലളിതമായ ജീവിതവും ഉന്നതമായ ചിന്തയും ഈ പുണ്യദിനം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.